เมื่อเริ่มต้นนั่งสมาธิไปได้สักระยะ ผู้ปฏิบัติทุกคนจะต้องเผชิญหน้ากับสิ่งที่เรียกว่า “นิวรณ์ 5” ซึ่งเป็นเครื่องกั้นจิตไม่ให้บรรลุความสงบ การเข้าใจจริตและธรรมชาติของนิวรณ์แต่ละข้อจะช่วยให้เราสามารถแก้ไขและสลัดเครื่องกั้นเหล่านี้ออกไปได้อย่างง่ายดาย
1. เจาะลึกอุปสรรค นิวรณ์ 5 ประการ
- กามฉันทะ (ความพึงพอใจในกามคุณ): ใจแวบไปคิดถึงรูป เสียง กลิ่น รส หรือคนรักขณะนั่งสมาธิ
- พยาบาท (ความหงุดหงิดขุ่นเคือง): ความไม่พอใจในอดีตหรือคนรอบข้างที่ลอยเข้ามาในหัว
- ถีนมิทธะ (ความง่วงเหงาซบเซา): อาการสัปหงก สติหลุด หรือความง่วงรบกวน
- อุทธัจจกุกกุจจะ (ความฟุ้งซ่านและวิตกกังวล): ความคิดสับสนเรื่องงาน เรื่องอนาคต หรือการจับผิดตนเอง
- วิจิกิจฉา (ความลังเลสงสัย): สงสัยว่า “เราทำถูกไหม? ทำไมยังไม่สงบสักที?”
2. เทคนิคและวิธีเอาชนะอาการง่วงนอนและฟุ้งซ่าน
- แก้อาการง่วง (ถีนมิทธะ): ให้สูดหายใจเข้าลึกๆ ยืดตัวให้ตรง นึกถึงแสงสว่างดวงใหญ่ใสๆ กลางท้อง หรือลืมตาขึ้นมองแสงไฟสักครู่แล้วค่อยหลับตาใหม่
- แก้อาการฟุ้งซ่าน (อุทธัจจะ): อย่าไปต่อสู้หรือด่าทอความฟุ้งซ่าน ให้ทำตัวเป็น “ผู้ดู” ไม่ใช่ “ผู้เป็น” แค่รู้ว่าฟุ้ง แล้วดึงใจกลับมาท่องคำภาวนาเบาๆ ใหม่ด้วยใจที่เป็นมิตร
หลักการแก้ใจ: “เมื่อมีความฟุ้งซ่านเข้ามา ให้ยิ้มรับแล้วปล่อยมันผ่านไป เหมือนมองรถที่วิ่งผ่านหน้าบ้านโดยไม่ต้องวิ่งตามรถไป”
