หลวงพ่อทัตตชีโว

สมาธิเป็นการฝึกใจให้สงบเหมือนเรียนชั้นประถมมัธยมเป็นพื้นฐาน ส่วนวิปัสสนาเป็นการนำสมาธิไปใช้ปราบกิเลส ที่จริงก็สายงานเดียวกันคือการศึกษาธรรม เพียงแต่ต่างระดับ ฝึกขั้นต้นใช้คำว่าสมาธิ ฝึกต่อถึงขั้นปลายก็ยังมีสมาธิ แต่ถ้าใช้คำว่าวิปัสสนาก็ชี้ชัดว่าเป็นสมาธิระดับปราบกิเลส

ถ้ายังอยู่ข้างนอกก็ยังเป็นแค่นิมิต ถ้าอยู่ที่ศูนย์กลางกายเห็นชัดเจนกลมรอบตัวใสแจ๋ว หลับตาลืมตายืนเดินนั่งติดอยู่ที่ศูนย์กลางกายแน่นเหมือนตอกตะปูตรึงนั่นคือดวงปฐมมรรค ถ้ายังแกว่งไปมาเดี๋ยวเห็นเดี๋ยวหายเป็นเพียงปฏิภาคนิมิต ต้องประคองให้นิ่งอยู่ที่ศูนย์กลางกายให้ได้

ถ้าเห็นดวงสว่างอยู่ข้างหน้าอย่าตามไปดูอย่าไปสนใจ ให้เอาใจไปรอที่ศูนย์กลางกายฐานที่7 จนกว่าดวงสว่างนั้นจะเข้ามาเอง เป็นธรรมดาที่ไม่สามารถบังคับได้ต้องรอด้วยการประคองใจทำใจเย็นๆ สบายๆ เหมือนการตกเบ็ดที่บังคับให้ปลาฮุบเหยื่อไม่ได้ต้องนั่งรออย่างนิ่งๆ

คนเราจะจำได้ดีต่อเมื่อธาตุในตัวบริสุทธิ์ไม่แปรปรวน พอรักษาศีลมากเข้านั่งสมาธิมากเข้าธาตุในตัวจะบริสุทธิ์ไปตามลำดับ ธาตุจำก็จะบริสุทธิ์ยิ่งขึ้นทำให้จำเรื่องราวต่างๆ ได้ดี เหมือนผ้าขาวสะอาดเขียนอักษรอะไรก็ชัดเจนไม่มีรอยด่างมาแทรกให้อักษรเลอะเลือน

หลวงพ่อตอบว่าเรื่องนี้ขึ้นอยู่กับพื้นฐานการฝึกอบรมของเรา บางทีไปถามหลวงปู่ท่านตอบสั้นๆ ว่าก็ปล่อยวางให้หมดซิ ท่านพูดเหมือนง่ายแต่เราปล่อยวางอย่างท่านว่าได้ไหม จริงๆ ท่านถูกต้องแล้วแต่พื้นฐานเรามาคนละเส้นทางจึงตามท่านไม่ทัน ท้ายที่สุดทุกคนก็ไปถึงนิพพานเหมือนกันต่างแค่เร็วช้า

วิปัสสนาไม่ได้แปลว่าไม่ต้องทำสมาธิ วิปัสสนาแปลว่าการเห็นแจ้งต้องมีสมาธิเป็นฐาน ไม่มีสมาธิจะเห็นแจ้งอะไรได้ ต้องมีทั้งสมาธิและปัญญา สมาธิเป็นฐานให้ใจหยุดนิ่งแล้วปัญญาจึงจะเกิด ผู้ที่ไม่ผ่านปฐมมรรคแปลว่ายังไม่มีสมาธิดีพอ ต้องฝึกสมาธิให้ใจหยุดนิ่งก่อนปัญญาจะเกิดตามมาเอง