มงคลชีวิต 38 ประการ (ฉบับทางก้าวหน้า)

มงคลที่ 2 : คบบัณฑิต

คบบัณฑิต บัณฑิตพาไปหาผล
ผ้าที่ห่อหุ้มของหอม ย่อมพลอยหอมตลบอบอวลตามไปด้วยฉันใด
ผู้ที่คบบัณฑิต ก็ย่อมได้รับความรู้ ความสามารถ และความดีตามบัณฑิตไปด้วยฉันนั้น

บัณฑิต คือใคร ?

บัณฑิต คือผู้ที่มีใจผ่องใสเป็นปกติ ทำให้มีความเห็นถูก ยึดถือค่านิยมที่ถูกต้อง และดำเนินชีวิตอยู่ด้วยปัญญา

• เป็นผู้รู้ดี รู้ว่าอะไรดี อะไรชั่ว

• เป็นผู้รู้ถูก รู้ว่าอะไรถูก อะไรผิด

• เป็นผู้รู้ชอบ รู้ว่าอะไรบุญ อะไรบาป

บัณฑิตอาจเป็นใครก็ได้ — แม้จะเป็นชาวนา ชาวไร่ ผู้ไม่รู้หนังสือ หรือผู้มีการศึกษาสูง ก็ถือเป็นบัณฑิตได้ หากมีจิตใจผ่องใสและดำเนินชีวิตด้วยปัญญา

คนทั่วไปมักเข้าใจผิดว่า ผู้ที่ได้รับปริญญา คือบัณฑิต แต่แท้จริงแล้วนั่นเป็นเพียง บัณฑิตทางโลก ไม่ใช่บัณฑิตแท้จริง เพราะหากประพฤติผิด ก็อาจติดคุกติดตะรางได้ แต่บัณฑิตที่แท้จริง คือผู้ที่ละชั่ว ประพฤติดี ประกอบความสุจริต และสามารถป้องกันตนจากความเสื่อมทั้งปวงได้

“บัณฑิตมิใช่ผู้มีเพียงปริญญา แต่คือผู้อุดมด้วยศีล สมาธิ ปัญญา”

ลักษณะของบัณฑิต

1. ชอบคิดดี — คิดให้ทาน คิดให้อภัย ไม่ผูกพยาบาท เห็นความจริง เช่น บุญบาปมีจริง พ่อแม่มีพระคุณ

2. ชอบพูดดี — พูดคำจริง คำสมานไมตรี คำมีประโยชน์ พูดด้วยเมตตา และเหมาะแก่กาลเทศะ

3. ชอบทำดี — มีเมตตากรุณา ประกอบอาชีพสุจริต ทำบุญให้ทาน รักษาศีล เจริญสมาธิภาวนา

องค์คุณของบัณฑิต

1. กตัญญู — รู้คุณผู้อุปการะ

2. อัตตสุทธิ — ทำตนให้บริสุทธิ์จากบาป

3. ปริสุทธิ — ทำผู้อื่นให้บริสุทธิ์จากบาป

4. สังคหะ — สงเคราะห์ชุมชนทั้งหลาย

วิธีสังเกตบัณฑิต

1. ชอบชักนำในทางที่ถูก เช่น ชักชวนเลิกบุหรี่ เลิกสุรา เลิกการพนัน ให้สวดมนต์ รักษาศีล ตั้งใจเรียน ทำมาหากินสุจริต

2. ทำแต่สิ่งที่เป็นธุระของตน ตั้งใจทำงาน ไม่ก้าวก่ายหน้าที่ผู้อื่น เว้นแต่เพื่ออนุเคราะห์

3. ทำสิ่งที่ถูกที่ควร เช่น พูดตรงไปตรงมา สนทนาธรรม รังเกียจการนินทา ชอบบำเพ็ญตนให้เป็นประโยชน์

4. เมื่อถูกตักเตือนโดยดีย่อมไม่โกรธ แต่กลับถือว่าเป็นโอกาสแก้ไขปรับปรุงตนเอง

5. รักและเคารพระเบียบวินัย เพราะตระหนักว่าวินัยทำให้หมู่คณะเจริญและสงบสุข

วิธีคบบัณฑิต

1. หมั่นไปมาหาสู่

2. หมั่นเข้าไปนั่งใกล้

3. มีความจริงใจและเกรงอกเกรงใจ

4. ฟังคำสั่งสอน (ฟังธรรม)

5. จำสิ่งที่ได้ฟัง

6. พิจารณาใจความธรรมที่ได้เรียนรู้

7. ปฏิบัติตามธรรมอย่างจริงจัง

คติสุภาษิต

ใบพ้อพันห่อหุ้มกฤษณา
หอมระรวยรสพาเพริศด้วย
คนเสพเสน่หานักปราชญ์
ความสุขซาบฤๅม้วยดุจไม้กลิ่นหอม

ประเภทของบัณฑิต

1. บัณฑิตภายนอก — บุคคลทั่วไปที่มีคุณธรรมและปัญญา

2. บัณฑิตภายใน — ตัวเราเองเมื่อคิดดี พูดดี ทำดี เช่น ให้ทาน รักษาศีล เจริญสมาธิภาวนา

อานิสงส์การคบบัณฑิต

1. จิตใจผ่องใส ทำความดีตามไปด้วย

2. ได้ปัญญาเพิ่มขึ้น มีเหตุผล

3. มีความเห็นถูก (สัมมาทิฏฐิ)

4. ไม่เศร้าโศกเพราะทำผิด

5. ได้รับการยกย่องสรรเสริญ

6. มีความสุข ปลอดภัยจากภัยพาล

7. เจริญก้าวหน้า ตั้งตัวได้เร็ว

8. เมื่อละโลกไปสู่สุคติ

9. บรรลุมรรคผลนิพพานโดยง่าย

พระพุทธพจน์

“แท้จริง บุคคลผู้มีปกติเที่ยวสมคบคนพาล ย่อมเศร้าโศกสิ้นกาลนาน เพราะการอยู่ร่วมกับคนพาล เป็นเหตุนำทุกข์มาให้ในกาลทุกเมื่อ เหมือนการอยู่ร่วมกับศัตรู
ส่วนบัณฑิตมีการอยู่ร่วมเป็นสุข เหมือนสมาคมแห่งหมู่ญาติ
เพราะเหตุนั้นแล นรชนพึงคบบัณฑิต ผู้มีปัญญา เป็นพหูสูต เอาการเอางาน มีศีล มีวัตร ไกลจากกิเลส และเป็นสัตบุรุษ เปรียบดังพระจันทร์คบอากาศอันเป็นทางโคจรแห่งดวงดาวฉะนั้น”
(ขุ. ธ. 25/25/42-43)