มงคลที่ 3 : บูชาบุคคลที่ควรบูชา

มงคลชีวิต 38 ประการ ฉบับทางก้าวหน้า

บทนำ

ต้นไม้เมื่อยังเล็กเป็นต้นกล้าอยู่ จำเป็นต้องมีหลักค้ำประคองไว้ ป้องกันไม่ให้ล้มรากขาดตายเสียก่อนฉันใด
ผู้ที่หวังความเจริญก้าวหน้า ก็จำเป็นต้องบูชาบุคคลที่ควรบูชา ไว้เป็นตัวอย่างการดำเนินชีวิตที่ถูก เป็นหลักใจ ป้องกันความเห็นผิดและอกุศลกรรมต่างๆ มิให้ย้อนกลับกำเริบขึ้นมาอีกฉันนั้น

การบูชา คือ อะไร ?

การบูชา คือ การเสื่อมใส ยกย่อง เชิดชู ด้วยกิริยาอาการสุภาพที่เราแสดงต่อผู้ที่ควรบูชา ทั้งต่อหน้าและลับหลัง

• การแสดงต่อหน้า เป็นการแสดงให้ท่านทราบว่าเรามีความเคารพและตระหนักในคุณธรรมความดีของท่านอย่างจริงใจ

• การแสดงลับหลัง เป็นการเตือนใจเราเองให้ผูกใจไว้กับคุณธรรมอันสูงส่งของท่าน ก่อให้เกิดความรู้สึกอยากทำตาม ใจเราจะได้ยกสูงขึ้นเสมอๆ ไม่เลื่อนไหลไปในทางชั่วร้าย

การบูชาเป็นกุศโลบายสำหรับฝึกใจที่ยังหยาบกระด้าง ให้ยอมรับคุณความดีของผู้อื่นได้ จนในที่สุดเกิดความเลื่อมใส อยากทำความดีตามท่านบ้าง
ดังนั้น ผู้ใหญ่ควรสอนบุตรหลานให้รู้จักสวดมนต์บูชาพระรัตนตรัยตั้งแต่เด็ก

บุคคลที่ควรบูชา

ได้แก่ผู้มีศีล สมาธิ ปัญญาสูงกว่าเรา ซึ่งสรุปได้ดังนี้

1. พระสัมมาสัมพุทธเจ้า – บัณฑิตที่ประเสริฐสุด ทรงไว้ด้วยพระปัญญาคุณ พระบริสุทธิคุณ พระมหากรุณาธิคุณ

2. พระสงฆ์ – ผู้ประพฤติดีปฏิบัติชอบ แล้วสอนให้ผู้อื่นปฏิบัติตาม

3. พระมหากษัตริย์ผู้ทรงทศพิธราชธรรม – เป็นธรรมราชาที่ควรบูชา

4. บิดามารดาและญาติผู้ใหญ่ที่มีความประพฤติดี – เป็นปูชนียบุคคลของบุตรหลาน

5. ครูอาจารย์ที่มีความรู้ ความสามารถ ความประพฤติดี – ควรบูชาในฐานะศิษย์

6. ผู้บังคับบัญชาที่มีความประพฤติดี ตั้งอยู่ในธรรม – ควรบูชาโดยผู้อยู่ใต้บังคับบัญชา

นอกจากนี้ บัณฑิตที่มีเพศภาวะสูงเกินกว่าที่จะคบเสมอกันได้ ก็เป็นบุคคลที่ควรบูชาเช่นกัน

สิ่งที่เนื่องด้วยบุคคลเหล่านี้ ก็จัดเป็นสิ่งที่ควรบูชา เช่น

1. สิ่งที่เนื่องด้วยพระพุทธเจ้า : พระธรรมคำสอน พระพุทธรูป พระบรมสารีริกธาตุ สังเวชนียสถาน ฯลฯ

2. สิ่งที่เนื่องด้วยพระสงฆ์ : พระธาตุ รูปพระสงฆ์สาวก ฯลฯ

3. สิ่งที่เนื่องด้วยบิดามารดา ครูบาอาจารย์ ผู้บังคับบัญชา พระมหากษัตริย์ : คำสั่งสอน รูปภาพ สิ่งของ

การแสดงออกถึงความบูชา

1. ทางกาย – สำรวมกิริยาเมื่ออยู่ต่อหน้าท่านหรือสัญลักษณ์ของท่าน

2. ทางวาจา – กล่าวสรรเสริญยกย่องคุณความดี ทั้งต่อหน้าและลับหลัง

3. ทางใจ – ระลึกนึกถึงคำสอนของท่านด้วยความเคารพ

ประเภทของการบูชา

1. อามิสบูชา – บูชาด้วยสิ่งของ เช่น ศิษย์บูชาครูด้วยของใช้ การบูชาพระรัตนตรัยด้วยดอกไม้ธูปเทียน

2. ปฏิบัติบูชา – บูชาด้วยการปฏิบัติตามคำสอน เช่น การให้ทาน รักษาศีล เจริญภาวนา

การปฏิบัติบูชาเป็นการบูชาที่สูงสุด เพราะทำให้กาย วาจา ใจ สะอาด เป็นบัณฑิตตามท่านได้โดยเร็ว

ข้อเตือนใจ

ผู้เรียนและนักปฏิบัติธรรมควรตระหนักว่า หากเทิดทูนบูชาอย่างถูกต้อง ผลการเรียนและการปฏิบัติย่อมเจริญก้าวหน้า
ตรงกันข้าม หากลบหลู่หรือไม่เคารพ ย่อมปิดกั้นปัญญาและศรัทธา

ข้อควรระวัง

อย่าบูชาสิ่งที่ไม่ควรบูชา เพราะจะนำไปสู่ความงมงายและหลงผิด ได้แก่

1. ไม่บูชาคนพาล ไม่ว่ายศศักดิ์สูงเพียงใด

2. ไม่บูชาสิ่งที่เนื่องด้วยคนพาล เช่น ผลงาน สิ่งของ รูปภาพ

3. ไม่บูชาสิ่งที่ไม่ก่อสิริมงคล เช่น ภาพดาราโฆษณาอบายมุข

4. ไม่บูชาสิ่งที่ทำให้งมงาย เช่น ต้นไม้ใหญ่ ศาลพระภูมิ คนทรง ภูตผีปีศาจ

การกราบ 3 อย่าง

1. ยิ่งกราบยิ่งเมื่อย – กราบตามคนอื่นโดยไม่รู้ความหมาย

2. ยิ่งกราบยิ่งโง่ – กราบเพื่อขอหวย ขอสอบผ่าน

3. ยิ่งกราบยิ่งฉลาด – กราบพร้อมระลึกถึงพระคุณ 3 ประการ

• กราบครั้งที่ 1 ระลึกถึงพระปัญญาคุณ → ตั้งใจศึกษาธรรมและฝึกสมาธิ

• กราบครั้งที่ 2 ระลึกถึงพระบริสุทธิคุณ → ตั้งใจรักษาศีล

• กราบครั้งที่ 3 ระลึกถึงพระกรุณาธิคุณ → ตั้งใจบำเพ็ญทานและช่วยเหลือผู้อื่น

อานิสงส์การบูชาบุคคลที่ควรบูชา

1. ทำให้ความเห็นถูกที่ยังไม่เกิด เกิดขึ้น

2. ทำให้ความเห็นถูกที่เกิดแล้ว เจริญงอกงาม

3. มีกิริยามารยาทสุภาพอ่อนโยน

4. ทำให้จิตใจผ่องใส

5. สติสัมปชัญญะบริบูรณ์ ป้องกันความประมาท

6. ป้องกันความลืมตัวและความหลงผิด

7. ทำให้เกิดกำลังใจและอานุภาพคุ้มครองตน

8. กำจัดคนพาลโดยทางอ้อม

9. เชิดชูบัณฑิตให้เด่น ทำให้ท่านทำกรณียกิจได้สะดวก

พระพุทธพจน์

“ผู้ใด พึงบูชาท่านผู้อบรมตนแล้วผู้หนึ่ง แม้เพียงครู่เดียว การบูชาของผู้นั้น ประเสริฐกว่าการบูชาของบุคคลผู้บูชา (โลกิยมหาชน) ด้วยทรัพย์เดือนละพัน ตลอดร้อยปี”

ขุ. ธ. 25/18/29

📖 จาก หนังสือมงคลชีวิต 38 ประการ ฉบับทางก้าวหน้า
โดย พม.สมชาย ฐานวุฑฺโฒ